*Groninger Kustvaart*

Gepost! Terug naar: **Groninger Kustvaart*
<http://www.iezie.be/cgi-bin/free/forum/mbview.pl?site=JB> -  *Pagina
herladen*

*
*Naam* *Bericht*
*Huug <mailto:evegaars2@zonnet.nl>*

04/11/2004
18:24:26 * Maritiem Erfgoed*
Zaanse Historische Haven
Lezing in het Zaans Museum in Zaandam op dinsdag 5 oktober 2004 door
ing. Albert Boes, lid van de Werkgroep Zaanse Historische Haven. De
houtzagerij speelt al vier eeuwen een belangrijke rol in de Zaanstreek,
als oudste industriestreek van Europa. En dat geldt eveneens voor de
daarmee verwante scheepvaart en scheepsbouw. Als een initiatief van de
Vereniging Zaans Erfgoed ging alweer drie jaar geleden de Werkgroep
Zaanse Historische Haven (waarvan ik deel uit maak) van start. Daarbij
wordt in ogenschouw genomen dat de houtvaart en de houtindustrie de
belangrijkste peilers waren voor de ontwikkeling van de Zaanstreek. Het
ging daarbij zowel om de vele honderden eerst door de wind en later door
stoom aangedreven houtzagerijen, als de houthandel die zeer lang in de
Zaanstreek floreerde (en sommige houtbedrijven tot de dag van vandaag!).
Daarbij speelde (en speelt nog steeds) de Zaandamse haven een
belangrijke rol. De realisering van de plannen om een Zaanse Historische
Haven tot stand te brengen, is zeker geen sinecure. Vandaar dat de
Werkgroepleden als eerste aandachtspunt voor ogen hebben: de vorming van
een stevig maatschappelijk draagvlak. Dit mede met het oog op pogingen
om de gemeentelijke overheid enthousiast te maken voor een nieuwe
toeristische trekpleister. Regionaal wordt via de Vereniging Zaans
Erfgoed (die reeds een startsubsidie heeft toegezegd) positief
meegewerkt aan de ontwikkeling van plannen voor een Zaanse Historische
Haven. Ook landelijk is steun verkregen vanuit de Federatie
Oud-Nederlandse Vaartuigen (FONV) met onder andere de Stichting tot
Behoud van Authentieke Stoomvaartuigen en Motorsleepboten (BASM) en de
Landelijke Vereniging tot Behoud van het Historisch Bedrijfsvaartuig
(LVBHB). Deze brengen de expertise in voor de realisering van een
historische haven. Ook vanuit de landelijke politiek is inmiddels steun
verkregen via het Tweede Kamerlid Roland Kortenhorst
(oud-scheepsbouwer!). Het accent van de beoogde haven zal dienen te
liggen op de jaren '50 van de vorige eeuw, toen de Zaandamse houthaven
gedomineerd werd door motorcoasters, waaruit plankje voor plankje het
hout werd gelost. Zo'n coaster, de 'Noordborg', ligt trouwens al meer
dan 10 jaar in Zaandam afgemeerd, maar daarover strakts meer! In de
afgelopen jaren zijn met succes verschillende historische havens en
werven gerealiseerd die als voorbeeld kunnen dienen voor de
totstandkoming van een Zaanse historische haven. Een goed voorbeeld
daarvan is de Rotterdamse Oude Haven/Werf Koningspoort die in 1980 werd
geopend. Aan de inleiding van Mr. Pieter van Blussé van Oud-Alblas
(drijvende kracht achter de tot standkoming van die haven/werf) tijdens
de VCM-ontmoetingsdag "Varend Erfgoed" (onderdeel van de
Vlaams-Nederlandse Driedaagse "Water" in Breda en Antwerpen op 23 t/m 25
maart 2001) ontlenen wij: ?Ongetwijfeld heeft de Oude Haven elders tot
inspiratie bijgedragen. Het begon met Schiedam en Gouda, maar breidde
zich door heel Nederland uit: op vele plaatsen bestaan nu "museumhavens"
of wordt aan de oprichting daarvan gewerkt?. De conclusie van mr. Pieter
Blussé van Oud-Alblas luidt: ?Door de energie en bundeling van krachten
(en vooral het plezier dat met de realisering van een historische haven
samenhangt) begint men een toenemende belangstelling voor het maritiem
erfgoed te krijgen?. De scheepvaart speelt tot de dag van vandaag een
belangrijke rol in de Zaanstreek. Dat blijkt ook wel uit de plannen om
de Zaan op te waarderen tot hoofdvaarweg. Nog altijd zijn (maritieme)
elementen terug te vinden die een belangrijke rol speelden bij de
industriële ontwikkelingen in de Zaanstreek. Dit betreffen bijvoorbeeld
traditionele zeilende en later gemotoriseerde vrachtschepen,
beurtscheepjes, stoom- en motorsleepboten en dekschuiten die met name
betrokken waren bij de eertijds omvangrijke houthandel en houtindustrie
in de Zaanstreek. Zo'n vijftig jaar geleden bereikte de drukte in de
Zaandamse havens wat betreft de houtaanvoer wel zijn hoogtepunt. In de
Oude Houthaven lagen toen doorgaans een flink aantal coasters en grotere
schepen hout te lossen, terwijl ook in de Nieuwe Haven regelmatig grote
schepen balken aanvoerden. Dit was bestemd voor de tientallen
houthandels die de Zaanstreek toen nog kende zoals Van Wessem, Simonsz,
Dekker, Middelhoven, Van de Stadt, Blees & Kluyver, Kamphuis &
Loosbroek, Van Konijnenburg, Bruynzeel en niet te vergeten: William
Pont. Dit laatste bedrijf participeerde ook (via het toentertijd bekende
Zaandamse Scheepvaartkantoor Tavenier) in houtcoasters zoals de 'Tilly'
en de 'Jan Tavenier'. Schepen met hout, bestemd voor de grootste Zaanse
houthandelsonderneming meerden af aan de kant van het William
Ponteiland, de andere aan de kant van de Havenstraat. Veel schepen
hadden trouwens hout aan boord voor verschillende houthandels. Wanneer
meer dan de helft van de lading voor William Pont was bestemd, verzorgde
dat bedrijf de uitsplitsing van de partijen hout. Het verdelen van deze
partijen hout leidde nogal eens conflicten tussen de houthandels, wat
betreft de hoeveelheden. Zoals vaker gebeurde, arriveerden schepen met
een flinke deklading en een forse slagzij, wanneer aan één zijde de
deklading meer water had geabsorbeerd door de dwars inkomende wind en
zee, dan de andere zijde. Niet alleen coasters maar ook veel grotere
schepen bezochten in die tijd de Zaandamse havens met een grote lading
hout. Naar huidige maatstaven kostte het toen ongelooflijk veel tijd om
zo'n schip, (helemaal met mankracht) te lossen. Zo arriveerde op 1
augustus 1960 de in dat jaar gebouwde, 8801 brt metende "Hermion". Het
schip kon pas op 10 september 1960 (dus zes weken later) leeg
vertrekken. Omstreeks 1970 kwam er een einde aan de eeuwenoude wijze om
hout plankje voor plankje in schepen te stuwen en te vervoeren. In
betrekkelijk korte tijd werd overgeschakeld op het vervoer van pakketten
hout die veel sneller te stuwen en lossen waren. Daarvoor werden ook
specifieke schepen ontworpen met "doosvormige" ruimen. Ook deed het
ro-ro (roll-on/roff-off) vervoer zijn intrede voor het vervoer van hout
(waarbij met hout geladen opleggers aan boord van veerbootachtige
schepen vervoerd worden). In die tijd verhuisde de houtoverslag naar
onder andere het Houtcentrum aan de Isaac Baarthaven, waarna het William
Ponteiland een woonbestemming kreeg en de Den Uylbrug de omvang van de
schepen richting Oude Houthaven ook nogeens flink beperkte. Hoewel
tegenwoordig grotendeels aan het oog onttrokken, speelt de houtaanvoer
in de Zaandamse haven nog altijd een bijna even belangrijke rol als in
het verleden. Dat blijkt wel uit het feit dat in 1955 237.000 ton hout
werd aangevoerd. Ruim veertig jaar later was dit ongeveer evenveel! Om
de duizenden Zaankanters te eren die hun brood verdienden in de
houtsector, zal een monumentale houtcoaster zeker op zijn plaats zijn
als onderdeel van een Zaanse historische haven, waarin de historie van
de houtnijverheid centraal zal staan. Een dergelijke coaster kan tevens
een gezichtbepalend element zijn voor een museumhaven om een vaste
ligplaats te bieden aan monumentale schepen. Dat benadrukte Joop
Knijnenberg (voorzitter van de Vereniging Zaans Industrieel Erfgoed) bij
de overhandiging van de "special" van "Met Stoom"/Anno 61 aan
burgemeester Vreeman van Zaanstad aan de vooravond van Sail 2000. De
houtaanvoer in Zaandam is nog altijd aanzienlijk, maar deze is
tegenwoordig grotendeels aan het oog onttrokken door de ligging van de
Isaac Baarthaven. De meerderheid van de Zaankanters (de gemeentelijke
overheid inbegrepen) is mede daardoor veel minder bij het maritieme
betrokken geraakt dan in het verleden. De planontwikkeling voor een
Zaanse Historische Haven kan bevorderend werken om de gemeentelijke
overheid bewust te maken van haar verantwoordelijkheid op het gebied van
de maritiem-culturele historie. Beoogd wordt een havenfaciliteit, waar
omstreeks 15 als historisch gekwalificeerde schepen met een formaat tot
omstreeks 50 m lengte, een breedte van maximaal 8 m en een diepgang van
niet meer dan 2 m langdurig kunnen worden afgemeerd in de Zaanstreek.
Dit met het oog op het conserveren en exposeren van het Zaans drijvend
maritiem erfgoed met het accent op vaartuigen uit de 19e en de eerste
helft van de 20e eeuw. Als randvoorwaarde geldt daarbij dat deze
havenfaciliteit ook een toeristisch karakter dient te hebben, bij
voorkeur in relatie met "De Zaanse Schans". De initiatiefnemers hebben
een situatie voor ogen, vergelijkbaar met de Amsterdamse museumhaven
tegenover het Scheepvaartmuseum, met informatieborden voor bezoekers. Om
in aanmerking te komen voor een ligplaats in de beoogde historische
haven, is gekozen voor de "Algemene criteria voor opname in het
Nationaal Register Varenden Monumenten". Daarvan kan afgeweken worden
m.b.t. het leeftijdcriterium van 50 jaar, indien er sprake is van een
specifiek Zaans karakter van het betreffende vaartuig (zoals
bijvoorbeeld een klassieke motor-houtcoaster, of vaartuigen die in de
Zaanstreek ingrijpend zijn gerestaureerd). E.e.a. te beoordelen door een
deskundige onafhankelijke commissie. Voor de beeldvorming van potentieel
af te meren vaartuigen in de beoogde historische haven wordt met name
gedacht aan de de in 1962 gebouwde motorcoaster "Casper" (ex
"Noordborg"), thans afgemeerd in de Isaac Baarthaven in de Zaandamse
Achtersluispolder. Dit schip is eigendom van Lidwien Raaphorst en Herman
Klaassen die het schip bewonen en die in principe accoord gaan met
verplaatsing van hun schip naar een historische haven elders in de
Zaanstreek, voorop gesteld dat zij aan boord kunnen verblijven (wat in
de beoogde historische haven als bijkomend voordeel kan worden beschouwd
i.v.m. beheersaspecten). Voorts wordt gedacht aan schepen die
representatief zijn voor de historische ontwikkeling die leidde tot de
bloei van de Zaanse industrie in de 19e en 20e eeuw. Voorbeelden van
schepen die gezichtbepalend voor de vaart op de Zaan waren: ·
beurtschepen, eerst door stoom voortgestuwd, later gemotoriseerd en die
als een soort varend distributiecentrum vanuit alle windstreken de Zaan
aandeden en hier lading bijeen zochten om deze te vervoeren naar de
desbetreffende bestemmingen. Deze schepen werden onder andere gelost en
beladen bij Pieter Schoen, Albert Heijn, Simon de Wit, Verkade,
Zwaardemaker, Hille, "De Bijenkorf" (nu Amylum), Stuurman Cacao (nu
Gerkens Cacao), Wessanen enzovoort; · sleepschepen van 250-1600 ton ten
behoeve van de vele Zaanse fabrieken in de periode van omstreeks
1920-1965; · dekschuiten, veelal actief tussen de fabrieken onderling en
verder voor het vervoer (en de opslag) van cacao en hout; · specifieke
watertransportmiddelen in verband met de houthandel (stammenvlotten,
gesleept door daarvoor ontworpen sleepbootjes); · zeilende (en later
gemotoriseerde) vaartuigen die allerlei soorten vrachten naar en vanuit
de Zaanstreek vervoerden, zoals tjalken, klippers, Kagenaars en
Hagenaars; · vaartuigen die door de Zaanse werven (zoals de Zaanlandse
Scheespbouw Mij., Brouwer en "Vooruit") werden gebouwd. Coasters van het
zogenaamde gladdek-coastertype van zo tussen de 400 en 500 brt zijn er
honderden in het Noorden van Nederland (maar ook bij de Zaanlandse
Scheepsbouw Mij.) gebouwd voor onder andere de houtvaart. Zo arriveerde
de "Noordborg" bijvoorbeeld op 18 april 1963 met heipalen in de Nieuwe
Haven uit Ystad en op 19 mei 1964 met 180 std uit Wasa aan de Prins
Hendrikkade in Zaandam. Het schip is van hetzelfde type, als
bijvoorbeeld de "Tilly" van het Zaandamse scheepvaartbedrijf Tavenier.
De in 1962 gebouwde coaster "Casper" (ex "Noordborg") behoort tot de
laatste klassieke gladdek motorcoasters die onder Nederlandse vlag in de
kustvaart hebben gevaren. Het is de laatste van een serie van veertien
zusterschepen die Scheepswerf Amels in Makkum voor Wagenborg bouwde en
waarvan de "Zaanborg" (!) in 1957 als eerste in de vaart kwam. Voor
andere opdrachtgevers bouwden verschillende werven nog ruim een half
dozijn soortgelijke coasters van dit ontwerp van Piet Lalleman
(toentertijd hoofdontwerper van Scheepswerf Amels). De "Casper" verkeert
nog vrijwel volledig in de oorspronkelijke staat, zoals Amels de coaster
aan Wagenborg afleverde. Het schip meet 397 brt, 518 ton draagvermogen,
lengte 48,55 m, breedte 7,94 m, holte 3,24 m, diepgang 2,98 m, uitgerust
met een 4 cil. Brons-diesel van 220 pk (160 kW). In 1974 verkocht
Wagenborg de "Noordborg". Na enige omzwervingen leken in 1992 haar dagen
te zijn geteld, omdat de toenmalige eigenaar tot overeenstemming was
gekomen met de Brugse Scheepssloperij over de prijs. Nog net op tijd
wisten automatiserings-adviseur Herman Klaassen en zijn echtgenote
Lidwien Raaphorst het schip (dat inmiddels de naam 'Casper' droeg) van
de slopershamer te redden. Zij waren al enige tijd op zoek naar een
"karakteristiek varend woonschip" en de "Casper" voldeed aan die eis. De
bemanningsaccommodatie is, sinds het schip in 1962 in de vaart kwam,
niet veranderd. Deze biedt voor het echtpaar voldoende ruimte om er vrij
comfortabel te verblijven. Zelfs de motor, de technische installaties en
het laadgerei zijn nog steeds in orginele staat. Het bewonen én
onderhoud van een schip met lengte van bijna 50 meter blijkt een te
zware opgave te zijn voor de in standhouding door particulieren. De
"Casper" is al geruime tijd dringend toe aan een goede straal- en
schilderbeurt. In de herfst van 1999 probeerde de Krommenieër
evenementen-organisator Joop Koekkoek de klassieke houtcoaster "Axel" te
verwerven, wat uiteindelijk op niets uitliep. Als jongmaatje voer hij op
zo'n coaster. Hij is stellig van mening dat een klassieke houtcoaster in
de Zaanstreek thuis hoort als drijvend monument. Na gedachtenwisselingen
met Herman Klaassen en Lidwien Raaphorst ontstond het plan om de
"Casper" te "promoveren" tot monumentale houtcoaster, waarbij tevens de
oorspronkelijke opdrachtgever van de coaster (Wagenborg Scheepvaart,
Delfzijl) werd betrokken. Uitgangspunt is dat een klassieke houtcoaster
zoals de "ex Noordborg" een centraal punt zal zijn in de te realiseren
Zaanse Historische Haven. Als situering van een Zaanse historische haven
zijn door de Werkgroepleden de volgende locaties overwogen: 1. de Oude
Zaandamse Houthaven 2. De Hemmes (hetzij aan de N.W.-zijde bij het
scheepsreparatiebedrijf Kramer, hetzij aan de Z.O. kant bij het terrein
van het zwaartransportbedrijf Schol) Door de Werkgroep Zaanse
Historische Haven zijn pro's en contra's nader bekeken, met in achtname
van daarop betrekking hebbende randvoorwaarden, voor drie als meest
kansrijk geachte locaties. Randvoorwaarden zijn: de haven moet
mogelijkheden bieden om ook onderhoudswerkzaamheden aan de schepen uit
te voeren en deze dient volgens de werkgroepleden te passen in het in de
Zaanstreek te ontwikkelen cultuur-historisch toeristisch concept. Een
locatie aan de Zaandamse Oude Houthaven heeft als voordeel dat deze past
in het historische beeld van de Oude Houthaven, waar tot voor enige
decennia houtcoasters en de overslag van hout op dekschuiten het beeld
bepaalden. Voorts kunnen in samenwerking met de nabij gelegen jachthaven
Ducra mogelijk voorzieningen worden getroffen, betrekking hebbend op het
onderhoud van de historische vaartuigen. Verder kan het
cultureel-historische aspect aan de orde komen in verband met de nabij
gelegen stadskern van Zaandam (en plannen om een Zaans buurtje in de
nabijheid te ontwikkelen rond het Czaar Peterhuisje). Nadelen zijn: het
ontbreken van mogelijkheden om een toeristische koppeling te maken met
De Zaanse Schans en onzekerheid over de wijze waarop het aangrenzende
'Inverdanplan' zal worden gerealiseerd. "De Hemmes" biedt volgens de
werkgroepleden de meeste mogelijkheden voor een historische haven. Dit
betreft de noordoever van "De Hemmes", naast het scheepsreparatiebedrijf
van de Gebr. Kramer. Hier bevindt zich omstreeks 100 m oever, waar
steigers kunnen worden aangelegd om de beoogde vaartuigen af te meren.
Het nabij gelegen scheepreparatiebedrijf (tevens exploitant van de
jachthaven aan de zuidzijde van "De Hemmes") biedt mogelijkheden voor de
uitvoering van reparaties aan de beoogde schepen en tevens om daaraan
een museaal karakter te geven. Hierover zijn de gebr. Kramer reeds door
één van de werkgroepleden gepolst en hierop is positief gereageerd.
Voorts zijn hier mogelijkheden om museale activiteiten te ontplooien
door de Vereniging Zaans Erfgoed, wat een extra toeristische impuls kan
geven voor toeristische ontwikkelingen vanuit De Zaanse Schans. De
beoogde plaats kan daar een goede bijdrage aan leveren in verband met: ·
de nabijheid van De Zaanse Schans, met in achtname van plannen om
Haaldersbroek een meer toeristisch aantrekkelijk karakter te geven; ·
mogelijkheden om toeristische wandel-, fiets- en/of vaarroute op te
zetten tussen De Zaanse Schans en de beoogde historische haven (met
mogelijk een nog te ontwikkelen passantenhaven). Met name voor een
rondvaartbedrijf kan dit attractieve mogelijkheden bieden. Vóór de
historische haven is gerealiseerd moeten er nog veel problemen worden
opgelost. Echter: we zijn al een aardig stukje op weg. Met wethouder
Cees Loggen en havenmeester Ton van der Markt is een goed contact
opgebouwd. Op basis daarvan bestaat de goede hoop dat toestemming kan
worden verkregen voor één van de locaties die de werkgroep op het oog
heeft. Verder is inmiddels de Stichting tot het Behoud van de Noordborg
in het leven geroepen om fondsen te verkrijgen om het schip in haar
oorspronkelijke en representatieve staat terug te brengen. Voorts is
door Tweede Kamerlid en oud-scheepsbouwer Roland Kortenhorst een concept
businessplan samengesteld met het oog op een sluitende exploitatie van
de 'Noordborg' als middelpunt voor de beoogde Historische Haven.
Binnenkort zullen de plannen die architect Han van Leeuwen heeft
uitgewerkt (ze zijn nog nat en ze kunnen hier bekeken worden)
overhandigd worden aan wethouder Cees Loggen om deze binnen het
gemeentebestuur te bespreken. Voorts wordt contact onderhouden met de
initiatiefnemers voor de bouw van de houtzaagmolen 'Het Jonge Schaap' op
de Zaanse Schans (waarbij ?De Zaansche Molen? een zeer belangrijke rol
speelt) en met de initiatiefnemers voor de realisatie van het
Industrieel Erfgoedpark 'De Hoop' naast Jachthaven Zwaansmeer aan het
Uitgeestermeer. Bij onze plannen wordt gebruik gemaakt van de ervaringen
die inmiddels zijn opgedaan met deze projecten die in een verder
gevorderd stadium zijn dan de onze. Ook bestaat er een zeer goede kans
dat Koninklijke Wagenborg B.V. uit Delfzijl (die de 'Noordborg' liet
bouwen in 1962) positief zal meewerken aan ons project. Dit werd nogeens
onderstreept op 10 september j.l. toen het eerste exemplaar van mijn
boek 'Donder die kotter in de majem' (over Scheepswerf Amels in Makkum,
bouwer van de 'Noordborg'!) door Roland Kortenhorst werd overhandigd aan
Wagenborg hoofddirecteur Egbert Vuursteen. Met het tonen van een zeer
vrolijke foto, die gemaakt werd na deze officiële handeling waarbij alle
vertrouwen in de toekomst ervan afstraalt, wil ik deze inleiding
beëindigen. Krommenie, 20 september 2004 Albert Boes,

http://www.noordborg.nl






Huug




*evert <mailto:esikkema@quicnet.nl>*

04/11/2004
20:23:53 * Maritiem Erfgoed*
In vervolg op Huug zijn enthousiaste verhaal verwijs ik nog even naar de
tentoonstelling in het Molenmuseum te Koog aan de Zaan met schilderijen,
waaronder veel houtvaarders, zoals HEERENGRACHT, NOORDBORG, MARK, WILPO,
RIJN, een tweetal Victory's, LINGE, HAULERWIJK, ASKOLD.
De tentoonstelling duurt tot en met 21 november. Zie ook de
Evenementenkalender op deze website.
groeten,
Evert Sikkema

*Willem Kroon <mailto:wwkroon@quicknet.nl>*

04/11/2004
20:50:54 * Maritiem Erfgoed*
Ik was afgelopen zondag in het Molenmuseum. Die expositie is van Fred
Boom. Buiten de door Evert genoemde werken zijn er nog zo'n 60 andere
prachtige schilderijen te zien. Veel KNSM.
Hij schildert daar o.a. op de zondagmiddagen live een schip van de
Maatschappij Houtvaart.
Echt de moeite waard om te gaan kijken.
ps Ook het Molenmuseum moet je zeker gaan bekijken.
Groeten Willem

*MdB <mailto:info@havenenligplaatsen.nl>*

05/11/2004
08:59:11 * Maritiem Erfgoed*
Maritiem Erfgoed zie ook

http://www.havensenligplaatsen.nl




*

** *
*Antwoord op het bericht:*
Naam :
Je e-mailadres:
Verwittig mij van antwoord op mijn bericht: Ja  Neen
Onderwerp:
Bericht:

*
*
*IEZIE.BE Gratis Messageboardservice <http://www.iezie.be>*
*

*


Built by Text2Html