*Groninger Kustvaart*

Gepost! Terug naar: **Groninger Kustvaart*
<http://www.iezie.be/cgi-bin/free/forum/mbview.pl?site=JB> -  *Pagina
herladen*

*
*Naam* *Bericht*
*Jolly Sailor*

15/11/2004
17:37:42 * OVERWINTERING*

De barre overwintering op Baffinsland.

Groningers verzeild tussen Eskimo's

....... dat voor reizen naar Cumberland op het noor-
delijke Baffinsland hoog in Canada, of bij reizen
met gevaarlijke lading als dynamiet lyddiet etce-
tera, geen risico door het College zal worden ge-
dragen ..

Zo denken de leden erover op de algemene vergadering van het College op
12 januari 1914. Het is fris weer in Groningen. Het kwik staat
nauwelijks boven nul. Maar wat daar, zo ongeveer op de noordpoolcirkel
ten westen van Groenland, om deze tijd gebeurt, dat schijnt met geen pen
te beschrijven te zijn. Het moet eigenlijk maar uit zijn met de
gevarenvolle maar af en toe kennelijk ,gouden" reizen naar bijvoorbeeld
Baffinsland. Immers, er is vrijwel het hele jaar door ijs.

Zeevarend Groningen heeft in 1914 de lotgevallen van de Jantina Agatha
nog vers in het geheugen. De schoener was op 13 (!) juli 1909 uit
Delfzijl vertrokken en het duurde bijna anderhalf jaar voordat kapitein
Wieardus Cornelis Dijkstra. en zijn doodgewaande bemanning weer thuis
kwamen. Vrouwen langer dan een jaar levend in ver
meende weduwenstaat, was reeds een jaarlijkse vergoeding toegezegd door
het Zeemanscollege. De slopende spanning over de ,gebleven" zes
opvarenden sloeg tenslotte om in doffe berusting. Totdat uit de vroege
herfst van 1910 het ongeloofwaardige bericht kwarn dat de Jantina Agatha
weliswaar was vergaan, maar dat de bemanning een barre winter onder de
Eskimo-inlanders van Baffinsland hadden overleefd. Vermagerd maar
diepgelukkig kwamen ze terug. Guagvoerder Dijkstra, Jan Pieter Klugkist
(le stuurman), Meerten Hindriks (2e stuurman), Martinus van Dijk
(matroos), J. Vogelsang (lichtmatroos) en R. Lehman (kok). De Jantirta
Agatha was een stalen 2-mast gaffelschoener van 156 brt, in 1903 gebouwd
bij Wilmink (Gideon). Eigenaar is de Eerste Nederlansche Vrachtvaart Mij
van J. J. Onnes in Groningen.



De op zijn zondags uitgedoste bemanning van de Jantina Agatha,omstreeks
1908,onder leiding van kapitein W.C.Dijkstra.


Weinig verteld

Dijkstra en zijn mannen zouden na het trieste avontuur weinig vertellen
over hun barre ervaringen op de Poolcirkel. Af en toe kwarn eens een
herinnering boven van het bar koude, sobere en saaie bestaan onder de
Eskimo's. Behalve uit enkele brieffragmenten, en gegevens uit de
jaargangen 1909, 1910 en 1911 van ,De Zee", tijdschrift gewijd aan de
belangen van de Nederlandsche Stoom- en Zeilvaart, kunnen we ook over
dit bizarre voorval in het bestaan van het College mensen aan het woord
laten, in dit geval mevrouw Agatha Mansens-Hindriks, dochter van de
toenmalige 2e stuurman van de Jantina Agatha.


Zij woont in Roden. ,Inderdaad, wij hoorden vader er weinig over. Hij
zweeg liefst over die reis. Het leven onder de Eskimo's moet hard zijn
geweest. Wel heeft vader later eens emotioneel opgemerkt: ,Dat is het
allerbeste volk ter wereld." Ze zijn daar geweldig opgevangen. De
inlanders waren volstrekt onbaatzuchtig. Veel plezier hebben ze echter
niet beleefd. Vader was voor die reis met moeder verloofd. Beiden hebben
veel heimwee gehad. Ja, hij heeft me als kind eens verteld dat er een
soort dorpshuisje was. En daar hebben ze de Eskimo's op een gezellige
avond de stoelendans geleerd.

Hoe bijzonder die reis naar Cumberland Baai in Baffinsland is geweest,
distilleren we o.m. uit een kort bericht uit het Nieuwsblad van het
Noorden en het HandelsbIad, samengevoegd weer geciteerd in ,De Zee"
(biz. 6011910): ,Dundee 14 juli - Gisteren vertrok de schoener Thomas
met vis visserijgereedschap naar den Pool-Archipel. Het hoofddoel der
reis is echter om te trachten berichten in te winnen omtrent het lot van
den Nederlandschen schoener Jantina Agatha" die verledenjaar 29 juli van
hier uit naar de Cumberland Golf vertrok en waarvan men sedert niets
meer heeft vernomen. " (Later in dit verhaal zal blijken dat de Thomas -
onder Noorse vlag - een deel. van de bemanning naar Europa terugbracht.)


Dag in juli

Laat ons beginnen bij die zomerse dag in juli 1909, toen de ,Jantina
Agatha" in Delfzijl turfstrooisel laadde voor Dundee. Kapitein Dijkstra,
een rustig bijna koelbloedig persoon, was in het bezit van een
dienstdiploma voor de grote zeilvaart Hij had in de Groninger
,kustvaartwereld" een goede naam. Wat te zeggen van zijn reis in 1906
met dezelfde Jantina Agatha" naar hetzelfde Baffinseiland. Hij was toen
met kolen en wat bijzonder stukgoed heen in 24 dagen, en met gedroogde
vis terug in 23 dagen.

Het turfstrooisel, welke lading geballast wordt met wat droge klei, komt
vlot in de Schotse haven Dundee aan. Over de reis, die vandaar uit
begint, kunnen we hier wellicht het betrouwbaarste de plaatselijke krant
,Dundee Advertiser" citeren. Want dan weten we ook dat het een reis vol
risico's zal worden. Ook het Nieuwsblad van het Noorden brengt zeevarend
Groningen op de hoogte.

De Jantina vertrekt uit Dundee om in het noorden van Straat Davis een
lading pelswerk etc. op te halen en tevens orn enige personen daar heen
te brengen die een
verloren geraakte expeditie zullen trachten op te sporen.

In de ,Dundee Advertiser" staat:

,,De belangstelling der havenbezoekers werd gisteren in
hooge mate gaande gemaakt door een kranig uitzienden
tweemaster, die de Hollandsche kleuren voerde en in de
rivier voor anker lag. Het schip was de,Jantina Agatha",
dat aangewezen werd ter opsporing van den vermisten
walvischvaarder de ,Snowdrop"

Gezagvoerder van dezen schoener is kapt. W. C. Dij
stra, een ervaren schipper, het schip is met zes koppen
bemand. Het bracht een lading turfstrooisel uit Delfzijl
mede en zal heden beginnen te lossen. Het oponthoud in
de haven zal zoo kort mogelijk zijn en het schip zal. voor
zijn reis naar de poolzee worden uitgerust zoodra de lading
gelost is. Kapitein Dijkstra denkt voor het einde van de
volgende week te kunnen vertrekken en zal geen moeite
ontzien om inlichtingen te bekomen aangaande het lot
der ,,Snowdrop" en zijn bemanning.

Inboorlingen

De Jantina Agatha' zal zich eerst begeven naar de nederzetting te
Blacklead, Cumberland Gulf, die aan den heer Crawford Noble te Aberdeen
behoort- Men denkt inlichtingen te kunnen inwinnen betreffende het
vermiste schip en zijn bemanning bij de inboorlingen van het
,,Westland', doch mocht dit onmogelijk blijken dan zal het schip
doorgaan naar de nederzetting van 0. Forsyth Grant te Signiva bij de
Frobisher Straat, waar men hoopt de , Snowdrop,bernanning in goeden
welstand te zullen aantreffen," aldus het NieuwsbIad van het Noorden.

,,Dundee Advertiser" deelt nog mede dat dr. Bernhard Hanusch, een Duitse
professor die de eerstvolgende drie winters in Bafrinsland zal
doorbrengen, waar hij in de streek tusschen de Cumberland Gulf en de
Ponds-baai zoologische en anthropologische navorschingen zal doen - op
dezen schoener de reis zal meermaken. De heer E. W. Greenshields,
zendeling in de poolstreken, die in October van het vorige jaar met den
Dundee walvischvaarder ,,Queen Bess" met verlof naar ons land
terugkeerde, zal zich ook op de Jantina Agatha" opnieuw naar zijn
standplaats bij de Straat begeven."
Zo weten we meer over doelstelling en,,zwaarte' van de grote onderneming
van kapitein Dijkstra. De beloning zal wel navenant zijn geweest..

De lading van de schoener bestaat uit 20 ton kolen plus evenveel tonnen
aan stukgoed, hoofdzakelijk proviand, deels voor de zendingsnederzetting
op Blacklead Baffinsland, deels voor Kertertonhoven waar een ver
afgelegen walvisstation moet worden bevoorraad. Daar moet ook de
retourlading pelswerk worden ingeladen.
Afgaande op gegevens uit overlevering, brieven, krantenberichten en
vooral de in ,De Zee" gepubliceerde uitspraak van de Raad voor de
Scheepvaart, is de reis in grote lijnen zo in zijn werk gegaan

Naar Poolstreken

De bemanning weet dat de reis,,naar de Poolstreken- zal voeren. Alleen
gezagvoerder Dijkstra, is er eerder geweest En met succes. Daarom gaf de
bestemming geen aanleiding tot buitengewone uitrusting. De Raad ,Er was
geen ijsversterking aangebracht noch ook een kraaiennest meegevoerd; aan
de mogelijkheid dat in het hooge Noorden overwinterd zou moeten worden
is door niemand gedacht Wel had de bemanning haar gewone winterkleederen
aan boord. "

Het schip had ook niet een certificaat van deugdefijkheid van de
Scheepvaartinspectie. Maar de Schepenwet was in juli 1909 nog net niet
in werking getreden... Dus geen reddingvesten, wel. een boot en een
vlet, alsmede nog een grote boot van voor genoemde Duitse professor
Hanusch. Deze boot zou achteraf bezien wel eens de redding kunnen zijn
geweest van de mannen.
Op 29 juli lichten Dijkstra. en zijn bernanning, plus de twee gasten,
het anker. De bedoeling is om door Pentland Firth oceaan te kiezen. Maar
het weer zit tegen. ,Er moest weder worden gekruist en we kwamen maar
niet verder." Pas op 7 september wordt op 60' 18'NB, 42' TWL de
Groenlandse kust gepeild

Op 9 september, in de middag wordt de (Zuidgroenlandse) Kaap Vaarwel
gerond op 20 mijl afstand.
Aan de oostkust van Groenland maken de Groningers al kennis met de
ijsbergen. ,Daar troffen wij meer ijs aan dan ik gedacht had. Het werd
weder slecht weder. " Van Kaap Vaarwel naar de Cumberland Baai in
Baffinsland is het met 2000 mijl voor de boeg en een beetje voortgang
elf etmalen zeilen. Maar pas op de dagwacht van 24 septernber wordt Kaap
Andersen gepeild op 15 mijl.


Zover is het dus nog naar de zuidelijke punt van de baai. ,,Het ijs is
inmiddels, van veel betekenis geworden. Op 25 september loopt de Jantina
Agatha" in een flauwe koelte met WNW de baai in. Dijkstra ontmoet veel
drijfijs. Het is zwaarder dan hij ooit heeft kunnen vermoeden. Hij
mindert verder zeil. Tijdens de eerste wacht wordt het ijs zienderogen
indrukwekkender. zowel in zwaarte als in massa." De Groningers moeten nu
al hun vakmanschap botvieren. Er staat een korte, lastige zee, en er
moet steeds gemanoeuvreerd worden. Matroos Van Dijk en de zendeling
Greenshields, welke laatste zich erg kameraadschappelijk opstelt, staan
op de uitkijk. Aan het roer staat stuurman Klugkist met naast zich de
gezagvoerder.


,,Groot stuk ijs"

Het moet die ochtend begin elf uur geweest zijn toen Van Dijk
schreeuwde: ,Loef op, loef op, aan lij een groot stuk ijs. " Klugkist
doet z'n uiterste best maar er is geen houden aan. Ter hoogte van het
fokkewant raakt de Jantina Agatha- het ijs.
Later zal Dijkstra verklaren: ,Wij voelden het schip een paar maal
stoten en daama zaten we weer in klaar water. " Er vallen geen harde
woorden immers, de situatie in het ijs was al uren ernstig. Met zeer
veel geluk zouden ze de bestemmingsplaats, die niet erg ver meer kon
zijn, aangelopen hebben.
,,De pompen zijn lens." De opmerking van Hindriks, die naar beneden is
gevlogen, geeft de geschrokken mannen wat moed. Maar Dijkstra is niet
gerust. Hij geeft zich rekenschap van de enorme gevaren waaraan zijn
mannen nu zijn blootgesteld. De wind ruimt het noorden in en flauwt
verder af.

De volgende ochtend te 6 uur van de 26e september, komen Dijkstra en
Klugkist met kleurloos gelaat aan dek,,Meerten mienjong, twee duim
water." Een uur later zijn het al drie duim. De pompen gaan werken.
Eerst gaat het slecht later beter. Maar het is orn moedeloos te worden.
Orn 10 uur is twee voet water gemaakt.
Klugkist en Van Dijk zoeken lange tijd naar het lek Ze horen iets. ,Er
loopt water. " Maar waar? Onder de kolen. Dijkstra zoekt later mee. Hij
weet dat vanwege de kimkielen van zijn schoener het trachten te dichten
met een zeil hier zinloos is.


Snel beslissen

Met lange passen loopt Dijkstra nu naar boven- Hij zal snel moeten
beslissen. Er wordt meer en meer water gemaakt Hij kon de mannen nu wel
in de kolen laten beulen orn het lek te zoeken, maar het is verspilling
van tijd.
,,Die boot eruit" Dijkstra geeft opdracht met man en macht de grote boot
van de Duitse professor uit het ruirn te draaien. Het wordt een hels
karwei dat uren vergt Het is een zware Duitse marine-sloep. Inmiddels
staat zes voet water in de Jantina Agatha"
Dijkstra blijft ogenschijnlijk rustig, de mannen werken als paarden. Als
het gevaarte drijft begint Dijkstra plotseling uit te vallen, te jagen:
,En nu als de weerlicht bevoorraden. "

Dijkstra en Greenshields kiezen uit de grote voorraad proviand om er zo
veel en zo goed mogelijk de sloep mee te stuwen. In een roes zijn de
mannen bezig. Dijkstra beseft al donders goed wat hen boven het hoofd
hangt. Hij ziet en voelt hoe de vorst van de ijzige Noord als een kille
schaduw over ijs en water trekt Schijnbaar onbeweeglijk drijven
ijskolossen rond de schoener. Zij maakt lichtjes slagzij over
stuurboord. Er staat geen zuchtje wind. Er is geen enkele kans om nog
land te bereiken. De grote sloep is nu beladen. De eigen boot van
de,Jantina Agatha" is aan de beurt. Maar er moet tenslotte ook nog
plaats blijven voor de mannen. Hoe ver is het nog roeien orn aan land te
komen? Dijkstra en Klugkist overleggen voortdurend over de positie. De
zeiltjes worden aangeslagen. Dijkstra overlegt met Klugkist Zij zoeken
de kaarten samen uit Twee kornpassen gaan mee. Er zijn geweren. Bedoeld
voor een wetenschappelijke expeditie nu benut om er nog zo lang mogelijk
in leven te blijven.

De schoener zakt nu merkbaar dieper weg. Maar er zit nog een aantal
tonnen stukgoed in, dat de mannen voor een overwintering dringend nodig
hebben. De boten zijn echter vol. ,Een vlot maken." Uit alle hoeken en
gaten van het schip worden planken en balken getrokken. Maar het blijkt
onvoldoende te zijn orn er een extra vlotje met
leeftocht van te maken.


,,Er maar af"

Dan breekt het dramatische moment aan om de,Jantina Agatha" te verlaten.
Dijkstra: ,lk zou zeggen we moeten er maar af. " Iedereen ziet het als
de enige uitkomst Het is zes uur in de middag, de koude nacht van 27
september is vlakbij. De hele nacht wordt doorgeroeid. 's Morgens tegen
zes uur zien we ineens viakbij een eilandje. De sloepen landen, er wordt
moeizaam een tent in de harde grond geharingd. Dijkstra is nu weer (een
en al rust , Slapen, om mijn part, dan zijn de kleren op z'n snelst weer
droog." De mannen verkennen het eiland, er is geen levend wezen te
bekennen.
Op de morgen van 28 september gaan Dijkstra, Greenshields, Hindriks en
Van Dijk in de grote boot orn te proberen hulp te halen.
Zij roeien de zeer vermoedelijke koers van Black Lead Island en komen
daar inderdaad in de nacht van 28 op 29 september aan.

Op 30 september komt het viertal op het onbewoonde eilandje terug. Ze
zijn tot grote opluchting van de achtergeblevenen in gezelschap van
twaalf Eskirno's. De zendeling Greenshields blijkt goed met ze te kunnen
praten. Hij heeft op Black Lead een kleine missiepost bewoond. Het
houten huisje blijkt er nog te staan. In en rond dat kleine huisje leven
de zes Groningers en hun twee ,gasten" tot augustus 1910 temidden van de
Eskimo's. De winterdagen zijn lang, het is hartje winter en per etmaal
een paar uurtjes licht.

De elf maanden lijken jaren te duren- Zij gaan in op de grote
gastvrijheid van de inlandse bevolking. En dat betekent af en toe wonen
en slapen in de uit stokken opgetrokken onderkominkjes waarover huiden
zijn gespannen. Zij zitten sprakeloos rond de traanlamp geschaard die
zorgt voor schamel licht, en warmte. De vis wordt er op gekookt.

Vis, iedere dag vis. Soms is er voor de afwisseling wat zeehonde- of
berevIees. Maar de voorraad van de Eskimo's slinkt met de
schipbreukelingen extra hard. En vooraf gekookt bloed. Vis en soep. De
Groninger bemanning is gelukkig nooit verwend geweest De leeftocht uit
de twee sloepen heeft Dijkstra al vanaf de eerste dag op rantsoen gesteld.
Zo worstelen de mannen zich door de eenzame lange poolwinter. Zij denken
aan thuis, waar iedereen zal denken dat ze gebleven zijn. Deze
wetenschap maakt de manschappen stil en soms wat opstandig. Vogelsang
schrijft op een dag vroeg in april als er nog steeds niets anders is te
zien dan sneeuw en ijs.


Om dood te gaan

,,Het is hier om dood te gaan. Want hier is niks." Hij schrijft de brief
maar weet niet aan wie. Misschien zal hij nooit gelezen worden. Als er
in de korte zomer die ooit weer zal komen in dit barre land, niet
opnieuw een schip uit de bewoonde wereld komt om hen te halen, dan zal
de groep het niet overleven. De winterkleren van de Groningers hebben
plaats gemaakt voor lange kousen van dubbel dierenvel, met het haar ook
aan de binnenzijde. Kielen en jassen bestaan uit aan elkaar genaaide
zeehondevellen. Over de kousen worden sokken gedragen van vogelvellen.
Dan breekt er als het ware op een dag iets door van wat op voorjaar
lijkt De dagen worden langzaam maar zeker langer, de inlanders praten
over een gezamenlijke reis naar de ontdooiende rivier waar misschien
zalm te vangen is. Een oudere Eskimo praat over eieren die binnenkort te
vinden zullen zijn. Maar in mei vriest het nog zeer streng,

Twee boten met elk acht man, twee sleden en 16 trekhonden gaan op 1 juni
1910 erop uit. Het is windstil. Er moet geroeid worden. Voor het eerst
sinds maanden wordt er gezweet de mannen merken hoe de vreselijke winter
en het lange voorjaar hun krachten hebben gesloopt.
De
Eskimogidsen loodsen de sloepen naar Kakelou op Baf-
finsland. Ze komen na een paar dagen op de plaats waar de
,Jantina Agatha7' zonk. Het lijkt allernaal onwezenlijk
lang geleden.
Dijkstra is een stille man geworden. Hij spreekt zijn man-
nen steeds moed in, maar zelf toont hij zich mat en soms
wat neerslachtig, Maar het is of de jacht die hier wordt
ingezet, de nodige spanning en sensatie levert.
De ploeg vangt herten en een walrus. Veertien dagen later
wordt zo'n jacht herhaald. De zon krijgt meer macht over
het onafzienbaar grote land orn hen heen, het ijs in de baai
breekt, iedere dag tekent de oeverloze vIakte hier grotere
blauwe vIakken. Er gaat geen uur voorbij of de Groningers
turen naar het zuidoosten, waar ooit de redders zullen
moeten kornen.

Het wordt augustus. De weken breken aan waarin het moet gebeuren.
Greenshields, de dominee die zich een ware vriend heeft getoond, spreekt
de verwachting uit dat er een schoener gestuurd zal worden om hen te
zoeken. Het is inmiddels al bijna een jaar geleden nadat de laatste
berichten van de Cumberland Golf in Europa waren aangekomen.
Greenshields krijgt gelijk. Op 13 juli 1910 blijkt de Noorse schoener
Thomas van Dundee naar Noord-Canada te zijn vertrokken met als enige
opdracht Zoek schip en bemanning van de Jantina Agatha".




Knipsel uit een Schotse krant.In Eskimo-kledij keerde een deel van de
bemanning van de Jantina Agatha in Schotland terug van Baffinsland.

Tranen van geluk

Eind september komt in Groningen het bericht dat de schoener van Onnes
is vergaan, maar dat alle zes Groninger opvarenden nog in leven zijn. Er
vloeien tranen van geluk- Een vreselijk jaar, ja bijna 15 maanden van
leven tussen hoop en vrees, is voorbij.
Eind augustus zien de mannen met ontroering de Noor de baai inkoersen.
Even breekt het gemoed van Dijkstra. Lichtmatroos Van Dijk en kok Lehman
staan in hun eskimokleren door hun tranen heen te lachen. Even maar, dan
vermant gezagvoerder Wieardus Dijkstra zich. Hij stuurt alvast Van Dijk
en Lehman met de Noorse schoener mee naar Europa. Even later zal het
Canadese schip ,,Scotia", dat snel gewaarschuwd wordt, de rest van de
Groningers terug naar Dundee brengen.

Ondergrote belangstelling tonen in Dundee de mannen
zich in Eskimokleren. Inmiddels is zekerheid over het lot
van de Britse ''Snowdrop''. deze schoener blijkt twee'jaar
eerder met man en muis op weg naar Cumberland te zijn
vergaan Eind september 1910 staat op het station in
Groningen een kleine menigte mensen op de trein te
wachten waar zo meteen de Groninger Eskimo's- in
hun,,inboorlingenkleren"zullen uitstappen.

Maar als het uur van thuiskomst aanbreekt blijken ze weer gewone kleren-
te dragen. Het zijn nog steeds dezelfden. Gewoon Groninger mannen van de
zee. Met diep ingevallen kaken en een vermoeide maar gelukkige blik in
de ogen.

*A Vriend <mailto:aendvri@home.nl>*

16/11/2004
15:04:41 * OVERWINTERING*
Jolly
Een pracht verhaal.Heb hier nooit eerder wat over gelezen.Hoort ook in
de geschiedenis boeken over Groningen te staan. Vr gr Ab

*jelle <mailto:groningerkustvaart@xs4all.nl>*

16/11/2004
18:08:48 * OVERWINTERING*
Inderdaad een mooi verhaal Jolly. Heb je bezwaar als ik het op m'n
website plaats?
vrgr
jelle

*Jolly Sailor*

16/11/2004
20:01:39** * OVERWINTERING*
Dat is mij best Jelle,het verhaal komt uit een boek.

Gr Jolly

*compass <mailto:sjb.gron@worldonline.nl>*

16/11/2004
20:58:30 * OVERWINTERING*
Ik had het verhaal al eens in een boek gelezen dus denk wel even om het
auteursrecht mannen !!

In een forum valt het niet zo op maar zeker niet op je website plaatsen
Jelle want dan vraag je om problemen.

Bert de Boer

*

** *
*Antwoord op het bericht:*
Naam :
Je e-mailadres:
Verwittig mij van antwoord op mijn bericht: Ja  Neen
Onderwerp:
Bericht:

*
*
*IEZIE.BE Gratis Messageboardservice <http://www.iezie.be>*
*

*


Built by Text2Html