*Groninger Kustvaart*

Gepost! Terug naar: **Groninger Kustvaart*
<http://www.iezie.be/cgi-bin/free/forum/mbview.pl?site=JB> -  *Pagina
herladen*

*
*Naam* *Bericht*
*Theo Horsten <mailto:thorsten@otenet.gr>*

23/11/2004
08:06:00 * Kompas*



Toen ik naar zee ging, stuurden we op streken. Dat was in 1951. Nu, na
ruim 50 jaar, dreun ik alle streken en tussenstreken nog achter elkaar
op, rechtsom of linksom, maakt niet uit waar te beginnen, zonder me ook
maar één keer te vergissen of te aarzelen. Niks mis met het geheugen, dus.

Maar wat ik dus niet meer weet, dat is wanneer we van streken overgingen
op graden. Dat is vast niet plotseling gegaan, van de ene dag op de
andere. Ik weet nog dat de loodsen altijd vroegen wat we stuurden:
graden of streken, en die schakelden dan zelf ook moeiteloos om. De
omrekening van graden naar streken en omgekeerd, hadden ze zo in hun
hoofd zitten. De kapitein en stuurman dus ook, want die haalden graden
uit de kaart en zetten die om in een koers in streken.

Maar op zeker moment stuurden we dus op graden. Misschien kregen we
steeds meer matrozen die geen streken meer kenden, ik weet het werkelijk
niet meer. Ik weet wel dat ons kompas nauwelijks geschikt was om op
graden te sturen; die waren veel te klein aangegeven en dus kwam er zo'n
half vergrootglas op te staan.

Zijn hier nog meer mensen die nog op streken hebben gestuurd en weten
die soms wanneer de overgang kwam?

Ik herinner me nu, terwijl ik dit schrijf, ook plotseling dat er in 1956
bij de KPM ook nog op graden werd gestuurd - op de droge kompassen met
zijden roos. Hoe kon ik het ook vergeten. Het kompas in streken, in het
Maleis! Dat moest ik op een holletje leren. Daar deden ze het ook nog
eens heel anders; in het Maleis telde je niet rond, maar op de een of
andere manier stelden die zich "buiten" het kompas. Ik weet het
werkelijk niet meer, maar het was voor mij iets verschrikkelijks, dat
weet ik nog wel.
Dus: wie weet daar uit eigen ervaring ook nog iets over te vertellen?



*pete*

23/11/2004
08:29:33** * Kompas*
theo, ik meen mij te herinneren,
want we spreken over de zelfde (vaar) tijd,
op het ene schip werd (nog) op streken gestuurt,
en op het andere weer op graden,
maar wat ik zeker weet is, dat in 1953, niet meer op streken werdt
gestuurt.
pete

*Theo Horsten <mailto:thorsten@otenet.gr>*

23/11/2004
08:54:48 * Kompas*

Ik zie dat ik een fout heb gemaakt. Ik schrijf:

/Ik herinner me nu, terwijl ik dit schrijf, ook plotseling dat er in
1956 bij de KPM ook nog op *graden* werd gestuurd - op de droge
kompassen met zijden roos./

Daar werd dus in 1956 nog op *streken* gestuurd! Dat was het probleem,
dat ik binnen een paar dagen niet alleen moest leren hoe ik in het
Maleis een potje bier moest bestellen, maar ook hoe ik tegen de
roerganger in het Malies "NW ten Westen 3/4 West" moest zeggen!
Wat een ellende.

Ik heb hier een uitspraak van de Raad voor de Scheepvaart van 1952 over
een stranding en daar worden de koersen ook nog in streken opgegeven.
Dat was toen dus heel normaal want in de inleiding wordt nergens iets
gezegd in de trant van: "Er werd op streken gestuurd."

Maar de overgang, die herinner ik me dus niet meer.Is er ooit een
voorschrift gekomen dat er voortaan op graden moest worden gestuurd,
zoals dat ook het geval was met het "rechtstreekse roercommando"?
Ook dat heb namelijk ik nog net meegemaakt, dat "Port your helm" /kon/
betekenen dat je stuurboord uit moest. Engelse loodsen vroegen bij het
aan boord komen wat je gewend was.
Levensgevaarlijk.


*compass <mailto:sjb.gron@worldonline.nl>*

23/11/2004
12:16:17 * Kompas*
Hallo Theo,

Zelf ben ik in 1961 gaan varen en kreeg op mijn eerste schip de koers in
graden van de toen jonge Kapitein Heijes.
Op mijn tweede schip bij de Oude Kapitein Salomons werd de koers ineens
in streken opgegeven en op mijn vraag hoeveel graden dat dan wel moest
zijn kreeg ik het overduidelijke antwoord "dat wait ik ja nait".

Ik denk dan ook dat het een geleidelijk proces geweest is dat met het
langzamerhand verdwijnen van de oude garde zijn beslag kreeg.

Groetjes,
Bert de Boer


*Jan Vos <mailto:janhavos@home.nl>*

23/11/2004
13:15:37 * Kompas*
Kan mij alleen maar de graden herinneren toen ik 10 a 12 jaar oud was en
wel achter het roer zat te sturen.

Maar het kan op de KHV wel eerder in de praktijk gebracht zijn dan op de
GHV laatse voeren op het ruime sop tewijl de KHV meer onder de kust voer
en fouten een risico met zich meebrachten.

Zal eens navraag doen.

Gr Jan

*rinus*

23/11/2004
14:22:24** * Kompas*
op visserij in die tijd werd er op streken gevaren na mijn overstap op
K.H.V was dat graden.
gr.rinus

*Huug <mailto:evegaars2@zonnet.nl>*

23/11/2004
14:46:48 * Kompas*
Toen ik op het eerste bootje stapte was het graden (1960) echter toen ik
eens voorzichtig ging informeren bij het gezag of er een loonsverhoging
c.q. promitie naar O.G. in zat werd mij gezegd dat ik toch ook alle
streken maar even moest kennen plus nog een zootje knopen.

Huug

*Theo Horsten <mailto:thorsten@otenet.gr>*

24/11/2004
07:33:30 * Kompas*

Dus, Bert, in 1961 werd er nog op streken gestuurd. Ik kan me echt niet
meer herinneren wanneer we overgingen op graden, maar dat moet voor mij
tussen 1951 en 1953 zijn geweest, op hetzelfde schip. Ik had maar één
schip voordat ik naar school ging.
Daarna kwam ik het dus in 1956 bij de KPM weer tegen, maar ik meen me te
herinneren dat het maar bepaalde kwartiermeesters waren die je streken
moest opgeven. Wij gebruikten gewoon graden. Gelukkig maar, want dat
kompas in het Maleis heb ik nooit goed geleerd.

Tja, loonsverhoging... Ik begon in 1951 met 20 gulden per maand. Na een
maand werd daar 30 gulden van gemaakt. "Niet omdat je zo goed bent, want
je bent natuurlijk een grote klootzak, maar het rekent effe makkelijker,
een gulden per dag!"



*evert <mailto:esikkema@quicknet.nl>*

24/11/2004
08:27:02 * Kompas*
Hier komt natuurlijk ook de uitdrukking vandaan "Hij heeft rare streken
op z'n kompas staan".
Trouwens hoe zat dat met een kompas als je veel ijzer aan boord had. Het
kompas moest natuurlijk gesteld worden, maar gebeurde dat steeds opnieuw
al naar gelang de lading die je aan boord had. Ik kan mij namelijk
voorstellen dat de ouderwetse kompassen anders reageerden op een lading
stro dan op een lading (oud) ijzer.
gr Evert Sikkema

*Gerard Vons <mailto:gervons@kabelfoon.nl>*

24/11/2004
09:08:53 * Kompas*
Begin vijftiger jaren heb ik nog 'op streken' gestuurd maar dat was op
de visserij. Vanaf 1955 op de zeesleepvaart, GHV en KHV alleen nog maar
op graden. Ik heb altijd gedacht dat dat kwam doordat een haringlogger
zich nogal ontstuimig op het zeetje gedroeg en de koers niet op een
graad nauwkeurig was te houden.
vr.gr. Gerard

*compass <mailto:sjb.gron@worldonline.nl>*

24/11/2004
12:10:13 * Kompas*
Zoals ik al stelde denk ik dat de leeftijd gekoppeld aan de opleideing
van diegene die de te sturen koers opgaf bepalend was of het in streken
dan wel in graden was.

Lading oud ijzer heeft natuurijk invloed op het kompas maar is niet van
tevoren te bepalen. Kompasstellen zou dan slechts zin hebben voor die
bepaalde reis en na lossing wéér moeten gebeuren. Gezien de kosten en
het oponthoud (los van het feit dat deze dienst niet in elke haven
beschikbaar was) werd er op de KHV gewoon een beetje extra op het kompas
gelet en veelal uit de losse pols de afwijkingen vastgesteld door te
vergelijken in lichtenlijnen, boeienroutes etc.

Groetjes,
bert de Boer



*albert <mailto:a.strating@wxs.nl>*

24/11/2004
12:47:03 * Kompas*
Het is van voor mijn tijd, maar kan het soms zo zijn dat het varen op
graden in plaats van streken is begonnen met de opkomst van de
stuurautomaat?? Je merkt nu dat er mensen zijn die het erover hebben dat
ze .... meter naast de koerslijn zitten i.p.v. dat ze het hebben over
kabels of mijlen. Dit komt doordat de elektronische kaart dit namelijk
ook zo aangeeft.

Albert


*K.B.*

24/11/2004
12:52:51** * Kompas*

Heb ook van verschillende (onverdachte) kanten gehoord dat men voor het
laden van oud ijzer
de kompassen aan de wal bracht en na belading
weer terugzette "om de invloed" van het oude ijzer
op de kompassen te ontlopen. Weet dat dit je reinste flauwekul is doch
er waren er bij die dat schijnbaar deden.Heb het over de '60-er jaren.
Groeten,K.B.

*ronny <mailto:kanniet@>*

24/11/2004
13:04:36 * Kompas*
meter naast de koers?????????
is dit voor de binnenvaart.
Als ze dat al op de zeevaart doen dan wordt het tijd om mijn koffers
voor goed op te bergen en te stoppen met varen.
bij de russen is het al een probleem als je midden op de oceaan de wacht
over geeft en ze zien op de gps dat je wel 1 kabel uit de koerslijn zit
en gaan dan ook gelijk over tot opsturen tot dat ze op de koerslijn zitten
kabel=185 meter voor de persoontjes die no abla

*Huug <mailto:evegaars2@zonnet.nl>*

24/11/2004
13:15:19 * Kompas*
Het aan de wal zetten van het Kompas heb ik inderdaad ook meegemaakt te
Swansea werd oud ijzer geladen voor de Hoogovens.

Een later reis werd er inderdaad een beetje aangerommeld en als ik het
me goed herinner is de eerste de beste reis na lossing in een haven waar
dat mogelijk was de boel weer gecompenseerd.

Het mooiste capriool wat ik meemaakte was een aflossing van wacht
waarbij degene die ik moest aflossen in de hoek van het stuurhuis zat
met het kompas op zijn schoot.

Dat waren andere tijden!

Huug

*compass <mailto:sjb.gron@worldonline.nl>*

24/11/2004
13:31:40 * Kompas*
Het aan de wal zetten van het kompas gebeurde inderdaad.
Verschepers wilden wel eens proberen oud ijzer met magneten te
laden/lossen en op protesten van de Kapitein werd er dan voorgesteld het
kompas maar zo lang aan de wal te zetten.
Je reinste kolder natuurlijk maar door gebrek aan kennis van zaken
trapten sommigen er in.

Wat betreft meters is dat zoals Ronny al zegt wel in gebruik op de
binnenvaart en bij de vekeersbegeleidingssystemen op de Waterweg etc.
maar op zee worden toch echt nog de mijlen en cables (1852 meter
trouwens Ronny =1/10 Mijl) gerekend.

Wat het nut van het "kompas op schoot" van Huug is kan ik me niks bij
voorstellen anders dan dat het wel lekker warm bleef.

Groetjes,
Bert de Boer

*Huug <mailto:evegaars2@zonnet.nl>*

24/11/2004
13:41:34 * Kompas*
Het Kompas op schoot had geen nut Bert. Het was een gewoonte van de
betreffende, in "bepaalde" omstandigheden.

De magneet truck zal het zeker geweest zijn, maar toen lagen mijn
verantwoordelijkheden nog bij het poetsen van het koper dus weet ik daar
niet zo veel meer van.

Huug

*Jan van der Doe <mailto:john380@sympatico.ca>*

24/11/2004
14:23:40 * Kompas*
Ik herinner mij nog van de opleiding in 1952, dat we alle streken van
het kompas moesten leren en ook de graden. Als je dan de streken op zat
te dreunen riep de leeraar stop en moest je hem de graden zeggen.

Ook weet ik nog en kapitein/schipper, die altijd een boekje bij zich had
met de verschillende koersen er in maar die waren in streken neer
geschreven.

Vriendelijke groet,
Jan.

*Vaerderij <mailto:vaerderij@najadeprojecten.demon.nl>*

26/11/2004
12:39:29 * Kompas*
Hallo Theo,
Ken je deze nog: Barat laut dikanan tiga prapat. En: Djongos, taru botol
bir satu di kamar saja sama glas; even later: bir ini suda panas.
Na jou verhaal over het leren van kompasstreken in de indonesische (geen
maleise) taal de zolder maar eens opgestiefeld. Gevonden: Handleiding
voor het gebruik van de Indonesische taal. Samengesteld ten behoeve van
de stuurlieden der N.V. Koninklijke Paketvaart Maatschappij. Een boekje
dat uitermate duidelijk onze koloniale geschiedenis weergeeft. Eigenlijk
staan er alleen maar opdrachten in aan de dekbemanning en civiele
dienst. Ik denk als je nu iemand met djongos aanspreekt dat je gelijk
een hijs voor je kop krijgt.
1ste vertaling: N.W. 3/4 zW.
2de: jongen, zet een fles bier in mijn hut met een glas 3de: dit bier is
al lauw
Was er geen handleiding voor machinisten of moesten die hun eigen bier
halen. Ik vond deze ook heel sprekend. Die stuurlieden konden kennelijk
zelf heeelemaal niets:
nanti bikin bersi saja punja piso tjukut; vertaling: maak straks mijn
scheermes schoon.
In dezelfde doos op zolder nog een boekje gevonden met de titel
Tropische Gezondheidsleer met achterin een bijlage met de intigrerende
titel "De noodzaak van geslachtelijke reinheid".
En met deze twee boekjes ging je de zee op en nog niet eens zo lang
geleden. En dat praat over tropenjaren, vut en prepensioen.
Anne.

*Vaerderij*

26/11/2004
13:05:05** * Kompas*
Herstel laatste zin:
"En met deze twee boekjes ging je de zee op en nog niet eens zo lang
geleden. En dan praat deze generatie over tropenjaren, vut en prepensioen."

Mooi onderwerp voor de ontmoeting met de jongere generatie tijdens de
reunie/kennismaking morgen in IJmuiden in De Logger.
Anne

*Huug <mailto:evegaars2@zonnet.nl>*

26/11/2004
13:08:20 * Kompas*
Prachtig dat je dit bewaard hebt Anne dat geeft de jeu aan de verhalen.
Wellicht kan je een stukje scannen wil het graag plaatsen voor je.

Huug

*Theo Horsten <mailto:thorsten@otenet.gr>*

26/11/2004
18:44:48 * Kompas*

Ja, Anne, die boekjes heb ik ook bezeten. Kreeg ik een dag voordat ik
met de Super Constellation naar Djakarta vloog - een reis van 3 dagen.
Drie dagen na aankomst zat ik op de "Waiwerang", dus toen moest ik het
allemaal weten.

De enige en ook werkelijk enige zin die ik me uit dat boekje herinner,
is: "Djongos, wil je de knopen in mijn uniform doen?"
God mag weten waarom juist die is blijven hangen. Misschien kun je hem
nog eens opzoeken.

Die uniformvoorschriften wilden wat. Ik heb geen enkel bezwaar tegen
uniform. Heb je dat wel, dan moet je niet bij een baas gaan werken waar
dat belangrijk is, maar soms werd het me te gek, in die klerezooi waar
we in 1956 inmiddels in zaten en dan op een veeboot.

Toch heb ik daar nog heel wat opgestoken waar ik later plezier van had.
Overal leer je wat.



*Jan Vos <mailto:janhavos@home.nl>*

26/11/2004
20:25:06 * Kompas*
Heb mijn vader gevraagd naar Graden of Streken en in 1938 op de oude
Amazone werd er met graden gevaren dit is dus KHV.

Het droog Compass was hem ook nog wel bekend die vond hij bij slecht
weer slecht een vloeistofcompass dempt de bewegingen.
Mijn vader is 82 jaar wil er nog een oudere opstaan.

Gr Jan

*Theo Horsten <mailto:thorsten@otenet.gr>*

28/11/2004
08:19:37 * Kompas*

Inderdaad, een droog kompas is alleen voor mooi weer. Vandaar dat de KPM
ze gebruikte. Indonesische archipel, altijd mooi weer, geen zeegang. Erg
gevoelig. Ik weet niet welke redenen ze er verder voor hadden.
Op het schavotje stond het Thomson peiltoestel tijdens de vaart altijd
op het kompas en daar hadden we dan een lichte, zeildoekse kap voor want
als de zon toevallig verkeerd door dat peiltoestel viel, had je kans dat
je zijden roos in de fik vloog!



*Vaerderij <mailto:najade@najadeprojecten.demon.nl>*

28/11/2004
10:10:08 * Kompas*
Je zult zelf de knoop moeten aannaaien Theo. Jouw opdracht een knoop aan
te naaien kan ik niet vinden. t? ís even behelpen maar deze kan jezelf
ook een hoop werk besparen:

?táru klaar pakéan kapal bersih buat bčsok pagi. Pasang kilat báhu dan
kantjing. Djangan lupa.

Leg voor morgenochtend een schoon uniform klaar. Doe de epauletten en
knopen erin. Niet vergeten.

En anders deze wel:
Djongos, nanti pukul ánam, sájá mau pergi dárat. Sikai sájá punjá aja
punja sepátu kuning. Sikat dan semir ádá di lemári.

Djongos, straks om 6 uur, wil ik de wal op. Poets mijn bruine schoenen.
Borstel en smeer liggen in de kast.

Naaien is djáhit. Een knoop van een jas: kantjing en in een touw: simpul.

Het was niet handig om tegen de bemanning te zeggen: sájá dátang dári
Rotterdam. Beter was het om te zeggen sájá dátang dári Groningen. De
crew was dan verzekerd van een goede behandeling en de djongos van een
goede tip.
Sájá dátang dári betekent: ik kom van. Maar dat had je al begrepen.
Anne. (vandaag niet meer in de lucht)

*Theo Horsten <mailto:thorsten@otenet.gr>*

28/11/2004
22:44:49 * Kompas*

/Leg voor morgenochtend een schoon uniform klaar. Doe de epauletten en
knopen erin./

Ja, die bedoelde ik. Verder heb ik er niets van onthouden en ik heb het
boekje ook nooit voor zoiets gebruikt. Ik heb niet zoveel goede
herinneringen aan die tijd. Dat wil zeggen: wel aan het varen zelf, aan
de manier van navigeren daar onder die toen al niet zo goede
omstandigheden - weinig vuren, geen boeien, geen radar en toch goed en
veilig varen.
Maar geen leuke herinneringen aan het leven aan boord en ook niet aan de
wal.
Ja, het laatste schip wat ik had, de "Lamongan", een van die gekke
coasters. Daar waren de kapitein en ik de enige Europeanen van de 20 of
22 man bemanning. Heel apart. Van Palembang en dan zo ver mogelijk de
Indragiri op. Dat was een goede tijd, maar erg kort.


*Jolly Sailor*

29/11/2004
20:55:20** * Kompas*
Dit onderstaande komt uit het boek PLAATSBEPALING OP ZEE geschreven door
P.Bossen en D.Mars in 1907,dit is de 2e verbeterde druk uit 1917.
Dit boek werd tot voor den oorlog nog gebruikt op de zeevaartsschool in
Groningen.


HET KOMPAS.

Plaats. Van het grootste belang voor de veiligheid der navigatie is de
plaats die het kompas aan boord heeft. Wordt hieraan bij het bouwen van
het schip gedacht, dan kan het kompas op bijna alle schepen, een aan de
eischen voldoende plaats krijgen. Is het schip reeds geheel klaar en
blijkt dat geen goede plaats voor het kompas te vinden is, dan moeten
veranderingen worden aangebracht, die soms veel geld en tijd kosten.

Vaste ijzeren groote voorwerpen, zooals schotten, reelings,
stuurmachines, die te dicht bij het kompas staan, maken dikwijls dat het
kompas niet goed te krijgen is.
Beweegbare ijzeren voorwerpen, als deuren, luiken, Helmstok of stuurrad,
kunnen het kompas geheel onbruikbaar maken.
Het kompas moet in het algemeen midscheeps staan. Aan beide kanten moet
gelegenheid zijn om ijzeren cilinders, bollen of ketting aan te brengen,
waarmede de fouten van het koelpas, ontstaan door het scheepsijzer,
kleiner kunnen worden gemaakt.

Op kleine sleepbooten en op schepen, waar bij den bouw geen rekening is
gehouden met de plaats voor het kompas, en men geen kostbare
veranderingen wil maken, komt het voor dat het kompas vanwege de groote
ijzermassa's niet in de midscheeps mag geplaatst worden. Hoewel het
steeds raadzaam is, betreffende de plaats voor het kompas, een
deskundige te raadplegen, zoo wordt dit in geval het uit de midscheeps
moet staan, nog dringender aanbevolen.
Kompasregelen bestaat niet alleen in het wegnemen van beslaande fouten,
maar ook in het voorkomen van groote veranderlijke fouten.

De fouten van het kompas hangen n.l. ook af van de plaats op aarde, waar
het schip is, zoodat zij op zee voortdurend veranderen. Die
veranderingen nu te beperken, is tevens het doel der kompasregeling.

INRICHTING.


Indien het slechts eenigszins mogelijk is, moet op een ijzeren of stalen
schip het kompas geplaatst zijn op een houten of koperen voet of kastje,
waarin of waartegen de regelingsmagneten bevestigd kunnen worden, Staat
dit kastje of deze voet op een ijzeren dek, dan zorge men dat de hoogte
van de kompasroos boven dit dek, minstens een Meter bedraagt. Ook moet
er in den voet of het kastje gelegenheid zijn, om een magneetje (bij
voorkeur rond) op te hangen, midden onder de roos. Hiertoe plaatst men
veelal een vertikalen koperen of houten buis in het kastje. Vooral is
dit van belang voor kompassen op zeilschepen, daar zulk een verlikale
magneet, de kompasfout moet opheffen, die ontstaat door de helling van
liet schip.

Is deze fout groot en niet opgeheven door een hellingsmagneet, dan kan
op N\.Lijke en Z\.Lijke" koersen de fout van het kompas soms 1 ŕ 2
streken veranderen, als het schip van boeg verandert.
0p stoomschepen moet de hellingsfout worden weggenomen, om te voorkomen
dat de kompasroos door het slingeren van het schip onrustig wordt, wat
zeer lastig is bij het sturen.

Op ijzeren loggers en dergelijke vaartuigen, waar het kompas, veelal
achterop in liet schijnlicht is aangebracht, kan meestal zonder bezwaar
ook zulk een koperen buis met hellingsmagneet aangebracht worden. Deze
magneet mag niet te dicht (niet dichter dan 40 c.M.) bij de kompasroos
komen, anders loopt men gevaar de roos juist onrustig te maken.

Evenals bepaling der plaats, is ook dringend aan te raden, de regeling van
het kompas over te laten aam een deskundige. Aan boord heeft men niet de
noo- dige kennis, ervaring en hulpmiddelen waarover deskundigen beschikken.

Evenwel is het raadzaam, dat de schipper de oorzaken weet, waardoor
kompasfouten kunnen ontstaan. Hierdoor toch zal in de hand gewerkt
worden, dat het regelen der kompassen geschiedt door in alle opzichten
bevoegden, en niet door lieden die slechts geleerd hebben de bestaande
afwijkingen weg te nemen.
De kompassen worden verdeeld in droge- en natte- of vloeistofkompassen.

DROGE KOMPASSEN.


De beste droge kompassen zijn die volgens het systeem van Thomson. Deze
kompassen ziet men nog zeer weinig op de schepen der kleine vaart en der
visscherij, omdat zij duurder zijn dan de droge kompassen van oud model.
Het voornaamste van een Thomsonkompas is de ketel met kompasroos.
De roos heeft meestal 6 of 8 magneetnaaldjes, die onder de roos hangen
en er mede verbonden zijn door zijden draadjes. Zij weegt ongeveer 13
tot 15 gram.

De kompasketel is van koper, kegelvormig en van onderen verzwaard, hij
moet van zelf horizontaal gaan hangen. Houdt men hem schuin en laat men
hem dan los, dan moet hij zonder veel schommelen recht gaan hangen.
Indien de ketel in ringen hangt aan driehoekige armpjes (tappen), die
men messen noemt, dan is dat beter dan met ronde tappen, omdat de
bewegingen dan nog iets rustiger zijn.

Op een stoomschip moet de ketel hangen aan een veerenden ring van
ineengedraaid koperdraad of rusten op twee stijve spiraalveeren. Het
deksel van den ketel moet goed (luchtdicht) sluiten en mag er alleen
afgenomen worden, als dit bepaald noodig is.

PEN EN DOP.


Voor Thomsonrozen gebruikt men koperen pennen met iridiumpunten en
kleine doppen van aluminium, voorzien van een zeer harden steen (saphier
of agaat).
Het hoofdbeginsel der roos van Thomson (lichte roos, waarbij het
grootste gedeelte van het kleine gewicht aan den omtrek en gunstige
verhouding tusschen magneetkracht en gewicht, waardoor de roos zich goed
instelt is ook toegepast in de Kaiserroos, die eveneens goed voldoet.
Het is een zijden roos, waarbij de magneetnaalden den rand vormen, en
weegt 12 tot 18 gram.

ZWARE ROZEN.


Deze rozen, welke vroeger algemeen bij de zeilvaart werden gebruikt,
zijn bepaald af te keuren voor stoomschepen. Tengevolge van de
aanhoudende trillingen, door de machine veroorzaakt, slijten pen en
steen zeer spoedig. De wrijving tusschen steen en pen is dan zoo groot,
dat de roos onrustig wordt, doordien zij bij elk stootje uit haar stand
wordt geduwd en bij koersverandering zelfs wordt meegenomen.

Voor zeilvaartuigen zijn deze rozen nog bruikbaar, men neme ze evenwel
zoo licht mogelijk.
Pennen niet iridiumpunten zijn bij de zware rozen af te raden, daar
iridium wel hard, doch tevens broos is. Deze pennen zijn ook vrij duur,
terwijl ze niet aangeslepen kunnen worden. Beter is het een dunne stalen
pen te nemen, waarvan de punt niet naald-scherp is.

ONDERZOEK.


Laat altijd eerst de kompasdeelen onderzoeken door een deskundige, de
beste fabrikant levert somtijds, zonder dat hij er zich van bewust is,
kompassen met kleine maar hinderlijke gebreken.
De roos moet niet te groot zijn, zoodat zij zich vrij in den ketel kan
bewegen zonder aan te loopen, maar ook niet te klein, want als de
zeilstreep te ver af is, dan ziet men den koers verkeerd, als men niet
recht achter het kompas staat.

De pen moet zuiver geslepen en zonder bramen zijn. Koperen pennen zijn
te zacht, slijten spoedig af en zijn vooral bij zware rozen zeer af te
raden.
Zoowel een pen met een verroeste, als met een afgesleten punt, maakt dat
de roos in de haven wat men noemt traag is, dus zich niet goed instelt,
en in zee wild wordt. Het beste is eenige waarlooze pennen mede te
nemen, die goed in orde zijn en die men roestvrij houdt, door ze in
vaseline te bewaren in een stopfleschje. Ook is het aan te raden een of
meer waarlooze goedgekeurde kompasdoppen mede te nemen. De pennen niet
een afgesleten punt kan men bij binnenkomst weder laten aanslijpen. Ook
de steen moet
nu en dan worden nagezien

FOUTEN VAN HET KOMPAS.


Terwijl men in de haven is, moeten die zoo klein mogelijk gemaakt
worden, door er magneten en week ijzer bij te plaatsen.
Dit kan alleen geschieden door iemand die er verstand van heeft. Is dat
gedaan, dan geeft die persoon een lijstje van de fouten die nog
overbleven bij de verschillende koersen, dat den. naam draagt van
stuurtafel.
Nu verder het kompas niet meer verplaatsen, want elke verplaatsing, hoe
gering ook, kan die fouten weder veranderen en dan zou men weer opnieuw
moeten beginnen.

In de haven moet men tijdig zijn maatregelen nemen, want in zee is er
niet veel meer aan te doen. Zoo als reeds is gezegd veranderen de fouten
van het kompas voortdurend en daarop moet men wel bedacht zijn. Vooral
is dit het geval bij een nieuw schip of wanneer het schip lang heeft
stil gelegen in een zelfde richting, of wanneer er een groote
herstelling heeft plaats gehad. Behalve de plaatsverandering van het
schip, is het ook van invloed op de deviatie van het kompas, als liet
schip gedurende langen tijd denzelfden koers gestuurd heeft. Verandert
dan de koers van het schip, zoo blijft het kompas nog eenigen tijd den
invloed van den vorigen koers ondervinden. Dit is vooral op stoomschepen
het geval, door de trillingen waaraan het scheepsijzer onder de werking
der machine is blootgesteld.

Brengt men het kompas op een ijzervrije plaats, dan moet de roos, als
men haar door een klein magneetje laat afwijken, op hare oude aanwijzing
terugkomen, na verwijdering van het magneetje. Hoe langer de roos heen
en weer schommelt hoe beter. Staat zij spoedig stil, dan is er wrijving
tusschen steen en pen, of is de roos te zwak.
Men lette er op dat de zeilstreep rechtop staat, en als men juist achter
het kompas staat en over het middelpunt der roos kijkt, moet de
zeilstreep in de langscheepsche richting staan. Is de roos gedurende de
reis wild, dan mag men er geen gewichten of centen opleggen. Dit staat
gelijk met het kompas opzettelijk nog verder te bederven.

Men kan beproeven, of het niet een andere goedgekeurde pen of pen en dop
beter gaat. Hiervoor kiest men een rustig oogenblik, als er geen
zeewater overspat. Met schoone droge handen haalt men voorzichtig de pen
uit het fleschje, zonder de punt te stooten en veegt niet een droog
schoon lapje de vaseline van de pen af. De punt van de pen mag nu verder
niet met de vingers worden aangeraakt. Men neme liefst den ketel mee
naar beneden en nadat het deksel is afgenomen, wordt de roos bij den dop
aangevat en voorzichtig plat op de tafel neergelegd. Bij het verwisselen
der pen zorgt men de nieuwe goed op haar plaats neer te drukken ; daarna
wordt de roos weer voorzichtig opgelegd, het deksel zorgvuldig gesloten,
en de ketel weder op zijn plaats gezet. Is het te lastig om den ketel
uit te nemen, dan kan bij goed weer het verwisselen aan dek gebeuren.
Men laat dan iemand anders de roos uitnemen, vasthouden, en weder op
haar plaats leggen. Dit alles moet zoo voorzichtig mogelijk, naar ook
vlug geschieden.

Beiden gaat men zoo staan, dat men met zijn rug het kompas beschut tegen
wind en tocht van het zeil. Tervan latere vergissing bewaart men de
afgesleten pen niet in het fleschje, doch in een afzonderlijk stukje,
papier of doosje.
Heeft het kompas een zware roos, dan kan het verwisselen van pen en dop
steeds aan dek gebeuren, en behoeft men den ketel niet uit den kompasbak
te lichten.



*Jolly Sailor*

29/11/2004
23:27:00** * Kompas*



Ook uit bovengenoemde boek.

Gr Jolly

*Huug <mailto:evegaars2@zonnet.nl>*

04/12/2004
19:45:27 * Kompas*






Een stukje uit het KPM boek van Anne Mulder


*Theo Horsten <mailto:thorsten@otenet.gr>*

04/12/2004
23:56:12 * Kompas*

Vlak voordat ik vertrok, zei mijn vader: "Ik zal je nog even Maleis
leren. Dat is namelijk heel simpel."

Satu is één en kaki is been
Roti is brood en mati is dood.
Kapal is schip en ajam is kip.
Kamar is hut en puki is kut
Dapur is keuken en mekmek is neuken.
enz. enz.

Met dat boekje er nog bij, kwam ik dus aardig beslagen ten ijs...



*

** *
*Antwoord op het bericht:*
Naam :
Je e-mailadres:
Verwittig mij van antwoord op mijn bericht: Ja  Neen
Onderwerp:
Bericht:

*
*
*IEZIE.BE Gratis Messageboardservice <http://www.iezie.be>*
*

*


Built by Text2Html